HAŞYET VE HAYÂ

اذا لم تخش عاقبة الليالى
ولم تستحي فاصنع ما تشاء
فلا والله لا فى العيش خير
ولا فى الدنيا اذا ذهب الحياء

Eğer insan (gece uyuduğu zaman) gece bitmeden( ve daha sabah olmadan ölebileceğini) dolayısıyla gecelerde vuku bulabilecek acı sonuçları (hesaba katıp) korkmuyorsa ve (haya perdesi de yırtılmış dolayısıyla) yaptığı günahlardan utanıp sıkılmıorsa,haya ortadan kalktığı için Allah’a
yemin olsun ki o zaman yaşamakta da ,dünyada da hayır kalmamış demektir.
Cüneyd-i Bağdadi’ye göre haya, kişi’nin, bir taraftan yüce Allah’ın nimetlerini, diğer taraftan kendi kusurlarını gömesidir.
Samimi bir şekilde bunu düşünen kimsenin o anda yaşadığı hâl ve acziyet haya’yı yansıtır,
o kişinin yüce Allah’a karşı kalbi ürperir yüzü kızarır.

Kısımları:

1-) Allah’tan haya: Baş’ı ve baştaki organları haramdan korumak,karn’ı ve karın bölgesini haramdan korumak, dünya hayatının (haram ve sonu acı olan) lezzetlerini terketmek, ölümü ve toprak olacağını düşünmek.
Suyutî,C.sağir Hadis no: 976.

2-) İnsanlardan haya:
Onlara eziyet etmemek, onların yanında çirkin söz söylememek ve. çirkin iş yapmamak.
Birisi insanların camiden çıktığını görünce yolunu değiştirdi ve dedi ki: İnsanlardan utanmayan kimsede hayır yoktur.

3-) Kişi’nin kendinden utanması: Yüce Allah ile başbaşa kalırken bile alenen yaptığında utanacağı şeyi yapmaması – yapmak câiz olsa bile- edeben güzeldir.
Şâirin dediği gibi:

فسرى كاعلاني وتلك خليقتي
وظلمة ليلي مثل ضوء نهاريا
Gizliliğim âşikârlığım
gibidir, bu benim huyumdur, gecem’in karanlığı da gündüzüm’ün ün aydınlığı gibidir.

Bir mümin’e bu üç haya hakim olursa, o mü’min doğru yoldadır, yok bunların tümü veya bir kısmı yoksa o kimsede yoksa gidişatında sıkıntı var denebilir.
Şüphesiz her şeyin en doğrusunu Yüce Allah daha iyi bilir.

Haşyet,havf gibi korkmak demektir ve kalb iledir.
Haşyet ayrıca toplanmak,toparlanmak
büzülmek ve yapılmaması gereken şeye karşı hareketsiz olmaktır.Haşyet bilgi ile beraber olan korkudur.
Haya ise imandandır ve her güzel şeyi yapmaya teşvik eden,her çirkin şeyi yapmaktan alıkoyandır.
“İman altmış küsur kısımdır, haya da imandan bir kısımdır.”
Buhari Hadis no:9
Müslim Hadis no: 35

Yüce Allah bizleri ve bütün mü’min kardeşlerimizi Allah’tan en çok haşyet eden, en üstün haya sahibi olan Rasullah efendimizi,kendisine örnek alan kullarından eylesin.Âmîn.

Ahmet ÖZKAN

5 Kasım 2021 Cumâ